Dysfagia

Dieta i żywienie pacjentów z problemami z przełykaniem

Dowiedz się

Dysfagia – objawy u osób starszych i pacjentów

Dysfagia jest określana jako utrudnione przechodzenie pokarmu z jamy ustnej przez przełyk do żołądka.[1] Pacjenci z dysfagią skarżą się na problemy z przełykaniem nie tylko napojów, leków, pokarmów stałych, ale i śliny. Oprócz utrudnionego przesuwana kęsa pokarmowego częste objawy dysfagii to kaszel, chrypka, ból w klatce piersiowej, zgaga, wielokrotne połykanie jednego kęsa, nudności, cofanie się treści pokarmowej oraz ból podczas przełykania[2].

Choroby i urazy, którym najczęściej towarzyszą problemy z połykaniem

Do chorób, w których możemy zaobserwować dysfagię należą: choroby neurologiczne[3], choroby nowotworowe, porażenia spowodowane urazami, zwężenia przełyku, choroba refluksowa przełyku eozynofilowe zapalenie przełyku, stany po operacjach szyi, głowy oraz jamy ustnej.[4]

Żywienie i karmienie przy dysfagii

Odpowiednie żywienie w zaburzeniach połykania stanowi jeden z ważniejszych elementów postępowania z pacjentem. Oprócz odpowiedniego doboru produktów, istotnymi czynnikami są: sposób przygotowania, bezpieczeństwo i efektywność połykania, wilgotność posiłku i jego konsystencja. Zależą one od stopnia dysfagii i przyczyn problemów z połykaniem dlatego konieczna jest konsultacja z neurologopedą i dietetykiem w celu właściwej diagnozy i określenia wymaganego stopnia modyfikacji konsystencji diety. Dyskomfort podczas spożywania posiłków czy napojów może skutkować pomijaniem tych czynności,
a w konsekwencji odwonieniem i niedożywieniem chorego[5]. Przeważnie trudną do połykania konsystencją są płyny oraz konsystencja mieszana np. jogurt z musli, zupa z ryżem. Odpowiednio dobrana konsystencja pokarmów jest ważnym elementem terapii dysfagii.

Różne potrzeby pacjentów
Sposób żywienia pacjenta zależy w dużej mierze od tego, czy pacjent sobie radzi z połykaniem produktów stałych czy również płynów. W tym celu konieczna jest wizyta u neurologopedy i odpowiednia diagnoza. Dodatek preparatów specjalnego

___________________________

1. Janusz Książyk i wsp., Zalecenia leczenia żywieniowego u dzieci z przewlekłymi chorobami układu nerwowego, Neurologia Dziecięca Vol. 20/2011 Nr 40
2. Paweł Stręk, Dysfagia po laryngektomii częściowej u osób w podeszłym wieku, Polska Medycyna Paliatywna 2005, 4, 4, 156–161
3. Sławomir Budrewicz i wsp., Zaburzenia połykania w chorobach układu nerwowego — diagnostyka i leczenie, Polski Przegląd Neurologiczny 2018; 14 (1), 28–34
4. Muhammad Aslam, MD i wsp, Dysphagia in the Elderly, Gastroenterology & Hepatology Volume 9, Issue 12 December 2013
5. Joanna Terlikiewicz i wsp., Zaburzenia połykania, Polska Medycyna Paliatywna 2003, tom 2, nr 1

przeznaczenia medycznego do zagęszczania płynów znacząco ułatwia pacjentom ich przyswajanie, przez co obniża ryzyko odwdonienia chorego. U pacjentów z dysfagią utrudnione jest również przyjmowanie stałych pokarmów. Skutecznym sposobem na radzenie sobie z problemem jest modyfikacja konsystencji pokarmów i odpowiednie rozdrobnienie przez stosowanie technik kulinarnych, jak przecieranie, miksowanie, miażdżenie oraz rozgotowywanie. Spożywanie pokarmów często, a w małych ilościach jest wskazane u pacjentów z zaburzeniami połykania, podobnie jak różnorodność produktów spożywczych[6]. Do uzyskania odpowiedniej konsystencji można też używać zagęstnika np. preparatu Nutilis Clear. Nie zmienia on smaku i zapachu potrawy, pozwala na dostosowanie konsystencji do możliwości pacjenta. Jest też odporny na działanie amylazy ślinowej (enzym, który znajduje się w ślinie i już w ustach zaczyna trawić węglowodany), dzięki temu w razie przetrzymywania porcji jedzenia w ustach nie zmienia ona konsystencji, nie ulega rozwarstwieniu a nadal utrzymuje rekomendowany stopień zagęszczenia.

Dieta w dysfagii – co jeść, gdy trudno coś przełknąć

Posiłki takie, jak zupy kremy, miksowane owsianki, drobne gulasze, pulpety, puree i ryby upieczone do miękkości są odżywcze i łatwe do przygotowania. Produkty zbożowe powinny być uprzednio namoczone w płynach, które maja określoną wartość energetyczną jak mleko czy wywar. U pacjenta z brakiem apetytu lub niedożywieniem warto wprowadzić do diety produkty o wysokiej wartości odżywczej, jak: jaja, masło, śmietana, mięso czy tłuste ryby. Warto podkreślić, że im dieta chorego będzie bardziej obfita
w płyny, tym trudniejsze jest pokrycie zapotrzebowania na energię i makroskładniki. Niewystarczającą podaż diety kuchennej można uzupełnić o doustne preparaty odżywcze[7] jak Nutridrink. Płyny są jednak trudną do połykania konsystencją, więc preparaty te można np. dodawać do gęstych zup kremów czy warzywnych puree.

Jadłospis dla osób z dysfagią: przykłady dań

Przykładowe danieSkładnikiPrzygotowanie
Mus czekoladowy z awocado
  • 1 szt banana
  • 1 szt awocado
  • 1 łyżeczka masła orzechowego
  • 1 łyżeczka miodu
  • ewentualnie chlust mleka 3,2%
Całość zblendować
Krem z białych warzyw

400 ml bulionu drobiowego

  • 100 g ziemniaków
  • 100 g korzenia pietruszki
  • 50 g selera
  • 2 łyżki oleju rzepakowego
  • 2 żółtka
  • 100 ml śmietanki 36%
  • 1⁄2 małej cebuli
  • kilka ząbków czosnku
    ulubione zioła
Ziemniaki, seler, pietruszkę, cebulę i czosnek podsmażyć przez chwilę na
1 łyżce oleju, następnie zalać bulionem i ugotować na małym ogniu do
miękkości. Dolać śmietanki, zmiksować, doprawić ulubionymi ziołami.
Dodać żółtka, drugą łyżkę oleju rzepakowego i zmiksować jeszcze raz.
Zupę można podawać z uprzednio namoczonym chlebem.
Pieczony łosoś z puree z dyni i tłuczonym groszkiem
  • Filet z łososia
  • 150 g dyni
  • szklanka mrożonego groszku
  • sok z cytryny
  • 2 łyżeczki oliwy z oliwek
  • 1 żółtko
  • 2 łyżeczki masła
  • Ulubione zioła
Dynię należy pokroić na kawałki i upiec w piekarniku. Łososia doprawić
solą, cytryną i ziołami i wstawić do piekarnika nagrzanego do 180 stopni
na 20-25 min. Do małego garnka wsypać groszek, dodać masło i dusić na
małym ogniu. Upieczoną i gorącą dynię obrać ze skórki i zmiksować z
oliwą , żółtkiem i ulubionymi przyprawami. Ugotowany groszek
zmiażdżyć tłuczkiem i doprawić wedle uznania. Wszystko podawać
razem.

[1] Janusz Książyk i wsp., Zalecenia leczenia żywieniowego u dzieci z przewlekłymi chorobami układu nerwowego, Neurologia Dziecięca Vol. 20/2011 Nr 40
[2] Paweł Stręk, Dysfagia po laryngektomii częściowej u osób w podeszłym wieku, Polska Medycyna Paliatywna 2005, 4, 4, 156–161

[3] Sławomir Budrewicz i wsp., Zaburzenia połykania w chorobach układu nerwowego — diagnostyka i leczenie, Polski Przegląd Neurologiczny 2018; 14 (1), 28–34

[4] Muhammad Aslam, MD i wsp, Dysphagia in the Elderly, Gastroenterology & Hepatology Volume 9, Issue 12 December 2013

[5] Joanna Terlikiewicz i wsp., Zaburzenia połykania, Polska Medycyna Paliatywna 2003, tom 2, nr 1

[6] Stanisław Kłęk i wsp., Leczenie żywieniowe w neurologii, Polski Przegląd Neurologiczny 2017;13 (3):106–119